Pad Zapadnog Rimskog carstva 476. godine nove ere predstavljao je prelomni trenutak u ljudskoj historiji, kada je germanski vojskovođa Odoakar svrgnuo mladog cara Romula Augustula u Italiji i pokrenuo raspad centralizirane vlasti u velikom dijelu Evrope.

Novo istraživanje zasnovano na analizi genoma stanovnika utvrđene rimske granice na području današnje južne Njemačke pokazuje kako su te dramatične političke promjene uticale na obične ljude, ali i osporava uvriježenu predodžbu o nasilnoj „barbarskoj invaziji“ koja je preplavila nekadašnje rimske teritorije.

Istraživači su, između ostalog, utvrdili da je ukidanje carskih ograničenja na brakove dovelo do brzog miješanja između rimskog vojnog garnizona i urbanog stanovništva s jedne strane te lokalnog stanovništva nižeg društvenog statusa, uključujući i ljude s porijeklom iz sjeverne Evrope, s druge strane.

- Vremensko podudaranje između pada Zapadnog Rimskog carstva u Italiji i genetske promjene koju bilježimo u južnoj Njemačkoj izuzetno je precizno - izjavio je antropolog i populacijski genetičar Joachim Burger sa Univerziteta Johannes Gutenberg u Mainzu, viši autor studije objavljene u časopisu Nature.

Istraživači su analizirali genome 258 osoba sahranjenih u tzv. rednim grobovima na području današnjih njemačkih saveznih pokrajina Bavarske i Hesena, od čega je 112 osoba pokopano u bavarskom selu Altheim. Većina ukopa datira iz perioda između 450. i 620. godine.

Redna groblja bila su nova praksa ranog srednjeg vijeka, u kojoj su osobe sahranjivane u pravilnim redovima, često uz grobne priloge poput odjeće, nakita i oružja. Takva groblja prostirala su se duž nekadašnje rimske granice od Nizozemske do Mađarske.

Rimske vlasti su duž germanske granice uspostavile vojne ispostave radi zaštite od upada i nemira, a neke od njih s vremenom su izrasle u veća naselja i gradove, uključujući Mainz, Regensburg, Trier i Köln.

Genetski podaci pokazali su veliku demografsku promjenu koja se podudara s raspadom rimskih državnih struktura krajem petog stoljeća. Utvrđeno je da su ljudi iz sjeverne Evrope već ranije, u manjim grupama, migrirali prema jugu i naseljavali to područje, živeći odvojeno od šire rimske populacije, vjerovatno često kao poljoprivredni radnici.

U to vrijeme doseljenicima je mogla biti dodijeljena zemlja pod određenim uslovima, uključujući zabranu sklapanja brakova s Rimljanima.

- Živjeli su tamo generacijama, sklapajući brakove gotovo isključivo unutar vlastite zajednice i tako čuvajući svoje sjevernoevropsko genetsko naslijeđe - rekao je Burger.

Rimsko vojno i civilno stanovništvo bilo je genetski raznoliko i činili su ga ljudi porijeklom iz različitih dijelova carstva. Jasno su se razlikovali od doseljenika sa sjevera Evrope, uključujući područja udaljena poput Britanije, ali i od ljudi s Balkana i iz Azije.

Nakon propasti carstva, genomi pokazuju sve češće brakove između te dvije populacije i mirnu integraciju stanovništva, iz koje je nastalo novo ranosrednjovjekovno društvo.

- Iako bilježimo kretanje stanovništva sa sjevera prema jugu preko nekadašnje carske granice, većina tih migracija dogodila se generacijama prije samog sloma carstva - rekao je Burger, dodajući da su počele već u trećem i četvrtom stoljeću.

Naglasio je da taj priliv stanovništva nisu činile velike etnički homogene plemenske mase, već manje rodbinske grupe i pojedinci, što direktno proturječi tradicionalnom narativu o masovnoj barbarskoj invaziji nakon pada Rima.

Zapadno Rimskog carstvo raspalo se nakon dugotrajnog perioda nestabilnosti i vojnih poraza, dok je Istočno Rimsko carstvo, kasnije poznato kao Bizantsko carstvo sa središtem u Konstantinopolu, današnjem Istanbulu, nastavilo postojati još stoljećima.

Podaci iz genoma otkrivaju i društvene okolnosti tadašnjeg stanovništva. Očekivani životni vijek iznosio je oko 40 godina za žene i 43 godine za muškarce, uz visoku smrtnost dojenčadi. Gotovo četvrtina djece izgubila bi barem jednog roditelja do desete godine života.

Kršćanstvo je u to vrijeme već bilo čvrsto ukorijenjeno kao državna religija Rimskog carstva. Genetski podaci pokazuju da su porodice uglavnom bile monogamne nuklearne zajednice, udovice se nisu preudavale unutar porodice pokojnog muža, a bliski rodbinski brakovi, poput brakova među rođacima, strogo su izbjegavani.

- Sve te osobine odražavaju kršćanske norme kasne antike - kazao je Burger.

Studija također pokazuje da su u stoljećima nakon pada carstva u regiju pristizali novi doseljenici sa sjevera, a do sedmog stoljeća formiran je novi genetski profil koji veoma podsjeća na onaj koji danas postoji u centralnoj Evropi.

(FENA/ad)