Elektroprivreda BiH uložila je 129 miliona KM u četiri velika energetska projekta od kojih nije dobila nijedan novi proizvodni kapacitet. Istovremeno, kompanija se suočava s padom vlastite proizvodnje, nedostatkom uglja i sve većim troškovima kupovine električne energije.

Najveći iznos odnosi se na Blok 7 Termoelektrane Tuzla, u koji je uloženo 100,5 miliona KM. U hidroelektranu Vranduk uloženo je 19,64 miliona KM, u Blok 8 Termoelektrane Kakanj 7,02 miliona KM, dok je za projekte malih hidroelektrana na Neretvici evidentirano 2,22 miliona KM.

Elektroprivreda BiH godinama je najavljivala izgradnju novih elektrana i proširenje postojećih proizvodnih kapaciteta. Međutim, dio tih investicija nije realizovan, iako su u njih uloženi milioni maraka, a ostala su i neriješena pitanja o troškovima njihove pripreme i realizacije, prenosi Capital.

Izgradnja Bloka 7 Termoelektrane Tuzla trebala je osigurati novi proizvodni kapacitet i zamijeniti dio proizvodnje starih termoenergetskih blokova. Ugovor s kineskim izvođačima, vrijedan više od 1,4 milijarde KM, potpisan je 2014. godine. Međutim, projekat godinama nije napredovao planiranom dinamikom, a Elektroprivreda je krajem 2023. raskinula ugovor o izgradnji i sporazum o finansiranju. Prema finansijskim podacima za 2024. godinu, u Blok 7 uloženo je 100,5 miliona KM. Elektroprivreda je tokom 2024. izvršila povrat avansa kineskom izvođaču u iznosu od 247,94 miliona KM.

Vranduk: Nema elektrane, ali ima milionske arbitraže

Hidroelektrana Vranduk trebala je biti jedan od važnih novih hidroenergetskih objekata Elektroprivrede BiH. Ugovor za projektovanje, isporuku opreme i izgradnju potpisan je 2016. godine s konzorcijem Strabag i Končar. Radovi su obustavljeni, a izvođač je početkom 2019. raskinuo ugovor. U Vranduk je, prema finansijskom izvještaju Elektroprivrede, uloženo 19,64 miliona KM.

Elektroprivreda je naplatila bankarsku garanciju od 5,74 miliona evra, odnosno približno 11,23 miliona KM. Međutim, spor s izvođačem nastavljen je pred međunarodnim arbitražnim vijećem. Arbitražnom odlukom iz 2021. godine Elektroprivredi je naloženo plaćanje 16,4 miliona evra. Ured za reviziju je u izvještaju za 2024. naveo da je Strabag pokrenuo postupak priznavanja arbitražne odluke pred Kantonalnim sudom u Sarajevu, dok je Elektroprivreda tražila da se ona ne prizna.

Tako je projekat koji nije rezultirao izgradnjom elektrane ostavio i višegodišnji pravni spor s mogućim dodatnim finansijskim posljedicama.

Blok 8 Termoelektrane Kakanj godinama je najavljivan kao novi proizvodni kapacitet. Još 2010. godine objavljeno je da je za njegovu izgradnju, planirane snage 300 megavata, osigurana ekološka dozvola. Tadašnja procijenjena vrijednost projekta iznosila je 544 miliona evra. Ipak, prema finansijskom izvještaju Elektroprivrede, u ovaj projekat je do kraja 2024. uloženo sedam miliona KM. Tokom 2024. godine nije bilo aktivnosti na njegovoj realizaciji.

Na Neretvici je Elektroprivreda planirala izgradnju 15 malih hidroelektrana. Projekat je godinama izazivao protivljenje lokalnog stanovništva i aktivista, a ugovori za izgradnju raskinuti su 2023. godine. U finansijskim knjigama Elektroprivrede za ovaj projekat evidentirano je 2,22 miliona KM ulaganja. Planirane elektrane nisu izgrađene.

U hidroelektranu Janjići uloženo je 7,17 miliona KM. Za razliku od prethodnih projekata, Janjići su i dalje navedeni u Planu poslovanja Elektroprivrede BiH za period 2026–2028. godine, pa se ne mogu svrstati među definitivno napuštene investicije.

Sve veći troškovi kupovine električne energije

Dok novi proizvodni kapaciteti nisu izgrađeni, Elektroprivreda BiH sve veći dio potreba mora pokrivati kupovinom električne energije na tržištu. Kompanija je 2025. godinu završila s gubitkom od 52,4 miliona KM. Vlastita proizvodnja električne energije iznosila je 4.808,6 GWh, što je za 9,6 posto manje nego godinu ranije.

Troškovi nabavke električne energije i pomoćnih usluga iznosili su 532,64 miliona KM, što je 81,6 posto više nego 2024. godine. Od toga se 456,57 miliona KM odnosilo na kupovinu električne energije na tržištu. Za pokrivanje proizvodnih zastoja i nedostajućih količina kupljeno je 1.286,7 GWh električne energije, za šta je izdvojeno 286,81 milion KM. Prosječna cijena iznosila je 222,9 KM po megavat-satu.

Jedan od razloga smanjene proizvodnje jeste nedovoljna isporuka uglja iz rudnika koji posluju u okviru Koncerna Elektroprivrede BiH.

Prema godišnjem izvještaju kompanije, rudnici su tokom 2025. isporučili oko 1,015 miliona tona uglja manje od ugovorenih količina. Elektroprivreda je, osim nedovoljnih isporuka, navela i probleme s kvalitetom uglja, kvarove na termoenergetskim blokovima i nepovoljnu hidrologiju.

Bivši direktor Elektroprivrede BiH Amer Jerlagić smatra da je jedan od ključnih problema izostanak pravovremenog restrukturiranja rudnika. Prema njegovim riječima, proizvodnja uglja smanjena je s nekadašnjih 5,5 miliona tona na najviše oko 3,5 miliona tona.

Poslanik u Parlamentu BiH Almir Bećarević smatra da su neuspjeli projekti jedan od razloga današnjeg stanja u Elektroprivredi BiH, ali upozorava da problemi nisu ograničeni samo na neizgrađene elektrane.

- Elektroprivreda gubi utakmicu sa privatnom inicijativom. Projekti koji su propali su jednim dijelom uzrok problema, ali ima i drugih. Kadrovska problematika, manjak uglja, investicije. Četiri godine su propale, samo marketing - kaže Bećarević.

Stručnjak za energetiku Edhem Bičakčić smatra da je smanjenje proizvodnje električne energije povezano i s odlukama o napuštanju proizvodnje uglja u rudnicima koji snabdijevaju termoelektrane.

- Donosioci odluka su požurili, pa digli ruke od proizvodnje uglja u rudnicima koji snabdijevaju termoelektrane. To su uradili šutke, dovodeći ih do stečaja. U rudniku u Zenici stečaj je i proglašen. Sličnu sudbinu su naumili i za druge rudnike, pravdajući to obavezama da BiH mora ispoštovati dekarbonizaciju. Jeste u obavezi do 2050. godine, a do tada je dug period i moramo raditi i računati na proizvodnju uglja i struju iz toga uglja. Uvoz od milijardu kWh za Elektroprivredu BiH je katastrofa - kazao je Bičakčić.

Posljedice problema u proizvodnji i sve većih troškova nabavke električne energije mogle bi osjetiti i privreda i građani. Elektroprivreda je privrednim društvima već dostavila prijedloge ugovora za 2027. godinu s povećanjem cijena između 26 i 31 odsto, dok za domaćinstva do Nove godine neće pokretati promjenu cijena. Da li će do toga doći tokom 2027. godine trebalo bi biti jasnije sredinom decembra, kada se očekuje usvajanje plana poslovanja kompanije.

(Capital.ba/DEPO PORTAL/au)